Hướng dẫn tầng 2 – 3

Plan B · Bảng 4 mục tiêu sai lầm · Check-in/Check-out · Trò chuyện phục hồi · Kế hoạch cá nhân theo chức năng hành vi · Ban Hành vi tích cực

Bản 1.0 — Ban hành kèm Quyết định số 0909.CEO/2026/QĐ-MAJOR ngày 9 tháng 9 năm 2026 của Chủ tịch Công ty CP Major Education.

Dành cho giáo viên chủ nhiệm, quản nhiệm, Student Service, Leader cơ sở và Ban Hành vi tích cực. Giáo viên bộ môn và giáo viên bản ngữ đọc Phần 7 và Phụ lục tiếng Anh.

Phần 1 — Khi nào một học sinh vào tầng 2, tầng 3

Chuyển tầng là tăng hỗ trợ, không phải tăng hình phạt. Học sinh và gia đình được giải thích như vậy, bằng đúng câu đó.

Phần 2 — Buổi Plan B: giải quyết vấn đề chủ động cùng học sinh

Xuất phát từ mô hình Giải quyết vấn đề hợp tác và chủ động của Ross W. Greene. Niềm tin nền: học sinh làm tốt nếu có thể; hành vi lặp lại là một vấn đề chưa được giải quyết, và vấn đề đó giải quyết được — nhưng chỉ khi làm chủ động, ngoài lúc nóng, và cùng với em chứ không phải cho em.

Ba lựa chọn của người lớn

Chuẩn bị trước buổi Plan B (5 phút)

Chọn đúng một vấn đề chưa giải quyết, viết theo mẫu "Khó [làm gì] khi [tình huống cụ thể]" — ví dụ "Khó bắt đầu bài Toán tự luận khi không có gợi ý bước đầu", không phải "lười" hay "không làm bài".

Hẹn giờ và nơi riêng tư, ngoài lúc nóng; nói trước với em đây là buổi cùng tìm cách, không phải buổi bị gọi lên.

Chuẩn bị tinh thần: vào buổi này để hiểu, chưa có giải pháp sẵn trong đầu. Nếu đã có sẵn giải pháp thì đó là Plan A đội lốt.

Ba bước

Kịch bản mẫu — "Khó nộp bài tập Văn đúng hạn khi bài dài hơn một trang"

Phần 3 — Bảng bốn mục tiêu sai lầm (Dreikurs, Nelsen)

Rudolf Dreikurs nhận thấy trẻ cư xử sai là trẻ đang nản lòng, tin rằng mình chỉ có thể thuộc về bằng một trong bốn cách sai. Cảm xúc của chính người lớn là tín hiệu chẩn đoán nhanh nhất; niềm tin ẩn của trẻ cho biết cần đáp lại thế nào. Bảng này dùng ở bước Cảm thính và khi lập F03.

Nguồn: Dreikurs & Soltz, Children: The Challenge (1964); Dreikurs & Cassel, Discipline Without Tears (1972); Nelsen, Positive Discipline (bảng Mistaken Goal), diễn đạt lại theo bối cảnh Việt Anh.

Phần 4 — Check-in/Check-out (CICO)

Can thiệp tầng 2 phổ biến nhất trong PBIS (Hawken & Horner 2003; Crone, Hawken & Horner 2010): học sinh bắt đầu và kết thúc mỗi ngày với một người lớn cố định, có thẻ mục tiêu hằng ngày, được ghi nhận thường xuyên trong ngày, gia đình xem thẻ. Chi phí: 10 phút/ngày của một người lớn. Hiệu quả nhất với học sinh có hành vi nhằm được người lớn chú ý; kém hiệu quả với học sinh có hành vi nhằm tránh việc hoặc tránh người — khi đó cần Plan B và điều chỉnh bài trước.

Thẻ CICO mẫu (in A5, mỗi ngày một thẻ)

Tên · lớp · ngày · Tổng điểm: ……/42 = ……% Mục tiêu ngày: 80% Điều em tự hào hôm nay: ……………… Chữ ký người check-out · Chữ ký gia đình / quản nhiệm.

Phần 5 — Trò chuyện phục hồi

Dùng khi hành vi có người bị ảnh hưởng (Mức 2 trở lên): cãi cọ, xúc phạm, làm hỏng đồ của bạn, đánh nhau sau khi an toàn, phát ngôn trên mạng. Mục đích là sửa tổn hại và quan hệ, không phải tìm ra ai có lỗi. Người lớn dẫn dắt, hỏi theo thứ tự, ghi lại thoả thuận. Chỉ tổ chức khi cả hai bên sẵn sàng — với bắt nạt, tuyệt đối không ép nạn nhân gặp mặt sớm (xem Tài liệu 07).

Luật: nói lần lượt; không ngắt; người bị ảnh hưởng nói trước khi bàn giải pháp; giải pháp phải cụ thể, có thời hạn, và được người bị ảnh hưởng chấp nhận; xin lỗi chỉ có giá trị khi đến từ em, sau khi em đã nghe được ảnh hưởng.

Ghi thoả thuận vào F02 hoặc F04; hẹn ngày kiểm tra; người lớn hỏi lại người bị ảnh hưởng sau một tuần.

Tham khảo bộ câu hỏi phục hồi của Viện Thực hành Phục hồi Quốc tế (IIRP; Wachtel 2013), diễn đạt lại.

Phần 6 — Tầng 3: kế hoạch cá nhân theo chức năng hành vi

Hành vi tồn tại vì nó có tác dụng với em. Kế hoạch tầng 3 chỉ hiệu quả khi tìm ra tác dụng đó (chức năng) và dạy cho em một cách khác, dễ hơn, để đạt cùng tác dụng. Đây là cốt lõi của Phân tích chức năng hành vi (O'Neill và cộng sự 1997; Horner). Bản rút gọn cho Việt Anh:

Bước 1 — Quan sát A-B-C trong 5 ngày

GVCN hoặc Student Service ghi 5–10 lần xảy ra hành vi mục tiêu theo ba cột: A — chuyện gì xảy ra ngay trước (hoạt động, yêu cầu, người có mặt, giờ); B — hành vi (mô tả quan sát được); C — chuyện gì xảy ra ngay sau (người lớn làm gì, bạn làm gì, em được gì hoặc tránh được gì). Dữ liệu F01 (địa điểm, khung giờ, người liên quan) là điểm bắt đầu.

Bước 2 — Giả thuyết chức năng và chiến lược tương ứng

Bước 3 — Viết F03 và chạy

Điểm mạnh và sở thích của em điền trước — kế hoạch bắt đầu từ chỗ em đã tốt.

Mỗi "vấn đề chưa giải quyết" trong F03 có một buổi Plan B riêng; không gộp.

Kế hoạch an toàn (nếu có hành vi gây nguy hiểm): dấu hiệu báo trước, ai đến, đưa em đi đâu, ai gọi gia đình. Không giữ chặt, không nhốt, không cách ly không giám sát.

Xem lại mỗi 2 tuần với số liệu: số lần hành vi mục tiêu/tuần so với mức nền. Giảm ≥ 50% sau 6 tuần là kế hoạch đúng hướng; không giảm → xem lại giả thuyết chức năng, thường là sai chức năng chứ không phải sai học sinh.

Khi cần chuyên gia ngoài trường (tâm lý lâm sàng, y tế): Student Service đề xuất, gia đình quyết định, nhà trường hỗ trợ giới thiệu; không chẩn đoán trong hồ sơ nhà trường.

Phần 7 — Ban Hành vi tích cực

Hai kịch bản phụ huynh khó

Appendix — For native-speaking teachers: your part in Tier 2 and 3

Scoring a CICO card

If a student in your class is on Check-in/Check-out, they will hand you a small card at the start of the lesson. At the end of the lesson, score each of the three goals 0, 1 or 2 and add one specific comment ("You asked for help instead of leaving your seat — 2"). Score generously when the student meets the goal; never use the card to threaten during the lesson, and never deduct. It takes 30 seconds.

A student on a Plan B

The homeroom teacher may tell you that a student has agreed a specific solution for a specific problem (for example, submitting an outline the day before a long essay). Please honour that agreement in your lessons and tell the homeroom teacher whether it worked. Do not renegotiate it in the moment.

A restorative conversation

If you were affected by a student's behaviour, you may be invited to a short restorative conversation led by the homeroom teacher or Student Service. You will be asked what you thought when it happened, how it affected you, and what you need to put things right. Say it plainly; the student needs to hear the real effect. Accept an apology only if it is sincere, and say so.

The four mistaken goals in one line each

Annoyed → the student wants attention: notice them doing right. Challenged → they want power: offer limited choices, talk later. Hurt → they want revenge: don't retaliate, repair the relationship first. Helpless → they have given up: break the task down and notice every effort.