Zalo OA
DEAR là viết tắt của "Drop Everything And Read" — gạt mọi thứ sang một bên và đọc. Vào một khung giờ cố định, cả học sinh lẫn giáo viên cùng dừng việc để đọc sách 15–30 phút. Không kiểm tra, không chấm điểm. Mục tiêu là nuôi thói quen đọc, không phải dạy thêm một bài học.
Câu hỏi tôi nghe nhiều nhất khi phụ huynh nhìn vào thời khóa biểu của con là: tiết ngồi đọc sách này thì dạy được cái gì?
Câu hỏi ấy công bằng. Một tiết học có giá của nó, và cha mẹ có quyền hỏi tiền học phí đang mua thứ gì.
Nên tôi xin trả lời bằng hai con số trước khi nói về triết lý. Thứ nhất: trong kỳ khảo sát PISA 2022 của OECD, học sinh Việt Nam 15 tuổi đạt 462 điểm đọc hiểu, trong khi trung bình các nước OECD là 476 — đọc hiểu là chỗ chúng ta hụt so với chính mình ở các môn khác. Thứ hai: theo thống kê của Cục Xuất bản công bố năm 2019, sau khi trừ sách giáo khoa, cả nước còn khoảng 100 triệu bản sách chia cho hơn 90 triệu dân — bình quân mỗi người Việt đọc khoảng một cuốn sách một năm.
Một đứa trẻ không tự nhiên yêu sách trong một xã hội đọc một cuốn mỗi năm. Thói quen đó phải được ai đó cố tình dựng lên. DEAR là cách trường làm việc đó.
DEAR là gì và bắt nguồn từ đâu?
DEAR là tên gọi phổ biến của mô hình đọc thầm bền bỉ (Sustained Silent Reading — SSR) trong trường học: một khoảng thời gian cố định, cả trường cùng đọc thứ mình tự chọn, không bị gián đoạn.
Mô hình này có nhiều tên gọi khác nhau tùy nơi: USSR (Uninterrupted Sustained Silent Reading), FVR (Free Voluntary Reading — đọc tự nguyện tự do), hay "recreational reading". Ở Mỹ, ngày 12/4 hằng năm được gọi là D.E.A.R. Day, lấy theo ngày sinh của nhà văn thiếu nhi Beverly Cleary.
Điểm chung của mọi biến thể nằm ở ba chữ "không": không giao bài, không kiểm tra, không xếp hạng. Đứa trẻ đọc vì nó muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo — không vì cô sẽ hỏi.
Giờ DEAR khác gì tiết Tập đọc hay tiết Văn?
Khác ở mục đích. Tiết Tập đọc, tiết Ngữ văn dạy con kỹ năng đọc; giờ DEAR nuôi con thói quen đọc. Một cái dạy cách giải mã con chữ, phân tích văn bản, trả lời câu hỏi. Cái kia dạy đứa trẻ rằng ngồi yên với một cuốn sách là chuyện bình thường, dễ chịu, và đáng làm.
Hai thứ này không thay thế nhau — và đây là chỗ nhiều trường làm sai: cắt tiết Văn để lấy giờ đọc tự do, rồi ngạc nhiên vì điểm đọc hiểu không lên. Tôi sẽ nói kỹ hơn ở phần bằng chứng bên dưới.
| Tiết Tập đọc / Ngữ văn | Giờ DEAR | |
|---|---|---|
| Mục đích | Dạy kỹ năng đọc, phân tích văn bản | Nuôi thói quen và động lực đọc |
| Ai chọn sách | Giáo viên, theo chương trình | Học sinh tự chọn |
| Có kiểm tra không | Có, tính điểm | Không |
| Giáo viên làm gì | Hướng dẫn, đặt câu hỏi, sửa lỗi | Ngồi đọc sách của chính mình |
| Đo bằng gì | Điểm số, bài viết | Số phút đọc, số sách đọc xong, con còn muốn đọc nữa không |
Đọc tự do 15 phút mỗi ngày có thật sự giúp con học giỏi hơn?
Có bằng chứng, nhưng cũng có phản biện — và tôi nghĩ anh chị nên biết cả hai.
Phía ủng hộ. Nghiên cứu kinh điển của Richard Anderson, Paul Wilson và Linda Fielding (Reading Research Quarterly, 1988) theo dõi 155 học sinh lớp 5 ghi nhật ký từng phút các hoạt động ngoài giờ học, trong 8–26 tuần. Kết quả: trong tất cả những cách trẻ dùng thời gian rảnh, đọc sách là chỉ báo dự đoán tốt nhất mức tiến bộ đọc hiểu của trẻ từ lớp 2 đến lớp 5. Giáo sư Stephen Krashen, Đại học Nam California, tổng hợp hàng chục nghiên cứu trong The Power of Reading (2004) và cho rằng đọc tự nguyện tự do là con đường mạnh nhất để một đứa trẻ phát triển vốn từ, chính tả, ngữ pháp và văn phong — mạnh hơn bài tập luyện riêng lẻ.
Phía phản biện. Năm 2000, Hội đồng Đọc Quốc gia Hoa Kỳ (National Reading Panel) rà soát 14 nghiên cứu thực nghiệm và kết luận: chưa đủ bằng chứng thực nghiệm để khẳng định các chương trình khuyến khích đọc độc lập cải thiện được năng lực đọc trôi chảy. Hội đồng không nói giờ đọc thầm là vô ích; họ nói nếu dùng nó như một phương pháp dạy đọc thì phải đi kèm dạy đọc có hướng dẫn, và họ đề nghị nghiên cứu thêm.
Tôi cho rằng kết luận trung thực nhất là thế này: DEAR không dạy con biết đọc. DEAR làm cho việc biết đọc trở nên đáng giá. Trường nào kỳ vọng giờ đọc tự do thay được tiết dạy đọc thì sẽ thất vọng. Trường nào giữ cả hai thì có cái mà tiết dạy đọc không tạo ra được: một đứa trẻ tự mở sách khi không ai bắt.
Vì sao Trường Việt Anh vẫn giữ giờ đọc dù nó không "dạy chữ"?
Vì bốn thứ mà tôi cho là quan trọng hơn một bài học cụ thể.
1. Khả năng tập trung sâu. Một đứa trẻ lớn lên giữa thông báo, video ngắn và trò chơi được thiết kế để cắt vụn sự chú ý. Mười lăm phút không bị gián đoạn, mỗi ngày, là bài tập thể lực cho sự tập trung. Nó không có kết quả đo được trong tuần này, nhưng nó đổi được nhiều thứ trong mười năm.
2. Vốn từ — thứ quyết định con hiểu bài đến đâu. Nhà tâm lý học Keith Stanovich gọi khoảng cách này là "hiệu ứng Matthew" trong đọc (Reading Research Quarterly, 1986): trẻ đọc nhiều thì vốn từ rộng, hiểu bài nhanh, nên lại càng thích đọc; trẻ đọc ít thì ngược lại, và khoảng cách giãn ra theo từng năm. Ở cấp hai, khoảng cách ấy hiện ra thành điểm môn Sử, môn Sinh, môn Toán có lời văn — chứ không chỉ môn Văn.
3. Bền bỉ (grit) là thứ học được bằng những việc nhỏ lặp lại. Trường chọn grit làm chìa khóa của thành công, theo nghiên cứu của Angela Duckworth (Đại học Pennsylvania). Đọc hết một cuốn sách 200 trang không có phần thưởng gì ngoài việc biết kết thúc — đó là một bài tập bền bỉ rất thật, và đứa trẻ tự chấm điểm cho mình.
4. Một khoảnh khắc cả trường bình đẳng. Trong giờ DEAR, cô hiệu trưởng, thầy thể dục, bác bảo vệ và học sinh lớp 2 đều đang làm cùng một việc. Trẻ con học cách sống chủ yếu bằng quan sát người lớn xung quanh. Nếu người lớn trong trường cầm sách, việc cầm sách trở thành chuyện bình thường; nếu người lớn cầm điện thoại, chúng ta đang dạy điều ngược lại mà không nói câu nào.
Bốn thứ này nằm đúng trong cách trường đo sự phát triển của học sinh theo 4 lĩnh vực: Kiến thức, Kỹ năng, Phẩm chất, Sức khỏe — chứ không chỉ ở cột điểm. Và nó liên quan trực tiếp đến bộ 16 kỹ năng thế kỷ 21 theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF, 2015) mà trường lấy làm khung đào tạo: trong báo cáo Future of Jobs 2025, WEF ước tính 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ thay đổi vào năm 2030. Khi kỹ năng cụ thể hết hạn nhanh như vậy, thứ còn lại có giá trị là khả năng tự đọc, tự hiểu, tự học tiếp — và đó là thứ giờ DEAR đang âm thầm dựng lên.
Sách giấy hay máy tính bảng thì hơn?
Với văn bản mang tính thông tin, sách giấy vẫn nhỉnh hơn màn hình. Phân tích tổng hợp của Pablo Delgado và cộng sự (Educational Research Review, 2018) gộp 54 nghiên cứu với 171.055 người tham gia trong giai đoạn 2000–2017 và tìm thấy ưu thế nhỏ nhưng nhất quán của việc đọc trên giấy.
Có một chi tiết trung thực cần nói thêm: ưu thế đó rõ với văn bản thông tin, giải thích (loại hay dùng ở trường), còn với truyện kể thì không có khác biệt đáng kể. Nghĩa là con đọc truyện trên máy đọc sách cũng chẳng sao. Chỗ cần giữ giấy là khi con đọc để hiểu và ghi nhớ.
Lý do thực tế của trường đơn giản hơn nghiên cứu: một cuốn sách giấy không có thông báo nhảy lên giữa trang.
Giờ DEAR ở Trường Việt Anh diễn ra thế nào?
DEAR được xếp vào thời khóa biểu chính khóa, không phải hoạt động phong trào làm theo đợt.
Ở Tiểu học Thái Sơn, khung 15:55 – 16:35 cuối buổi chiều là tiết dành cho DEAR và Advisory — thời điểm mà năng lượng của trẻ đã xuống và một khoảng lặng có sách là thứ hợp lý hơn một tiết học nặng. Ở khối lớp 6 cơ sở Gò Vấp, DEAR đi cùng Class Meeting trong nhóm 4 tiết Kỹ năng và Phẩm chất mỗi tuần, bên cạnh The Leader in Me, STEAM-E và Digital Technology.
Điều kiện đi kèm là sách phải ở trong tầm tay: thư viện song ngữ của trường có hàng nghìn đầu sách tiếng Việt và tiếng Anh. Và việc đọc thỉnh thoảng trở thành chuyện của cả trường — tháng 3/2026, các cơ sở tổ chức hoạt động "Lớn lên Cùng Sách", album ảnh vẫn còn trong thư viện hình ảnh của trường.
Trường giữ ba nguyên tắc trong giờ này:
- Học sinh tự chọn sách. Truyện tranh cũng được. Một đứa trẻ bị ép đọc "sách hay" sẽ học được rằng đọc là một hình phạt.
- Người lớn đọc cùng. Giáo viên và nhân viên cũng dừng việc, cầm sách của chính mình.
- Không có bài kiểm tra sau giờ đọc. Ai muốn kể thì kể.
Với trẻ mầm non chưa biết chữ, giờ đọc mang hình thức khác: trẻ lật sách tranh, "đọc" bằng cách kể lại theo hình, hoặc nghe cô đọc rồi kể lại mình vừa nghe chuyện gì. Việc kể lại ấy chính là bước Recall trong nhịp Plan – Do – Recall (Lên kế hoạch – Thực hiện – Kể lại) mà trẻ mầm non làm mỗi ngày ở trường; từ tiểu học trở lên, nhịp này là Plan – Do – Review (Nhìn lại).
Làm giờ DEAR ở nhà thế nào khi con chỉ thích điện thoại?
Bắt đầu nhỏ đến mức không thể thất bại, và đừng biến nó thành cuộc thi.
- Chọn một khung giờ cố định, 10 phút. Sau bữa tối hoặc trước giờ ngủ. Cùng một giờ mỗi ngày quan trọng hơn độ dài. Mười phút giữ được 60 ngày tốt hơn 45 phút bỏ sau một tuần.
- Cả nhà cùng đọc, kể cả ba mẹ. Đây là điều kiện bắt buộc, không phải lời khuyên thêm. Nếu ba mẹ cầm điện thoại trong lúc bắt con cầm sách, đứa trẻ sẽ đọc được thông điệp thật — và nó không phải thông điệp anh chị muốn.
- Cho con toàn quyền chọn sách. Truyện tranh, sách về khủng long, cuốn con đã đọc ba lần: đều hợp lệ. Quyền chọn là thứ giữ đứa trẻ ở lại.
- Không hỏi bài sau giờ đọc. Không "con tóm tắt cho mẹ nghe", không "học được bài học gì". Con muốn kể thì nghe; con im lặng thì thôi.
- Cho tiến độ hiện ra thành thứ nhìn thấy được, và giữ ít nhất hai tháng. Một tờ lịch dán sticker là đủ. Về mốc thời gian: nghiên cứu của Phillippa Lally và cộng sự (University College London, European Journal of Social Psychology, 2009, n=96) cho thấy một hành vi cần trung bình 66 ngày để trở thành tự động, dao động từ 18 đến 254 ngày — nên con số "21 ngày tạo thói quen" mà chúng ta hay nghe là không chính xác. Hãy tính bằng hai tháng, đừng tính bằng ba tuần.
Chọn sách theo độ tuổi, nếu anh chị cần một mốc để bắt đầu:
| Độ tuổi | Nên có trong tầm tay | Dấu hiệu chọn đúng |
|---|---|---|
| 3–5 tuổi | Sách tranh khổ lớn, ít chữ, truyện lặp vần | Con đòi đọc lại đúng cuốn đó nhiều lần |
| 6–8 tuổi | Truyện chữ to có minh họa, sách khoa học tranh | Con tự lật tiếp trang mà không hỏi |
| 9–11 tuổi | Truyện dài nhiều tập, truyện tranh có cốt truyện | Con kể lại nhân vật mà không bị hỏi |
| 12–15 tuổi | Tiểu thuyết thiếu niên, sách kỹ năng, phi hư cấu theo sở thích | Con mang sách ra khỏi giờ đọc |
| 16–18 tuổi | Sách chuyên sâu theo định hướng nghề, sách tiếng Anh nguyên bản | Con chủ động tìm cuốn tiếp theo |
Ba sai lầm khiến giờ đọc ở nhà chết yểu
Biến giờ đọc thành giờ kiểm tra. Đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng dễ hiểu nhất: cha mẹ bỏ thời gian ra thì muốn thấy kết quả. Nhưng ngay khi đứa trẻ biết cuối giờ sẽ bị hỏi, nó không còn đọc nữa — nó đang chuẩn bị trả bài.
Chê cuốn sách con chọn. Truyện tranh không phải kẻ thù của việc đọc; nó thường là cửa vào. Một đứa trẻ đọc ba năm truyện tranh rồi chuyển sang tiểu thuyết vẫn là một đứa trẻ đọc. Một đứa trẻ bị chê cuốn nó thích sẽ dừng lại ở chỗ nó đang đứng.
Dùng đọc sách làm hình phạt hoặc phần thưởng có điều kiện. "Đọc xong mới được chơi" biến sách thành cái giá phải trả. Tôi hiểu vì sao câu đó tiện, nhưng nó dạy đúng điều chúng ta không muốn dạy.
Nếu con có dấu hiệu khó khăn thật sự với việc đọc — đọc chậm hơn hẳn bạn cùng lớp, đọc sai chữ liên tục, né tránh mọi thứ có chữ dù rất thích nghe kể chuyện — đó không phải chuyện lười, và giờ đọc ở nhà không giải quyết được. Anh chị nên cho con gặp chuyên viên tâm lý học đường hoặc chuyên gia về khó khăn học tập để được đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
DEAR là viết tắt của từ gì?
DEAR là viết tắt của "Drop Everything And Read", nghĩa là "Gạt mọi thứ sang một bên và đọc". Đây là tên gọi phổ biến của mô hình đọc thầm bền bỉ (Sustained Silent Reading) trong trường học: vào một khung giờ cố định, toàn trường cùng dừng mọi việc để đọc sách tự chọn, thường 15–30 phút, không kiểm tra và không chấm điểm.
Giờ DEAR có làm con mất thời gian học không?
Không, nếu nó không thay thế tiết dạy đọc. Ở Trường Việt Anh, DEAR nằm trong nhóm tiết Kỹ năng và Phẩm chất, bên cạnh Class Meeting và The Leader in Me, chứ không cắt vào tiết Ngữ văn hay Tiếng Anh. Vai trò của DEAR là nuôi thói quen và động lực đọc — thứ mà tiết dạy kỹ năng đọc không tạo ra được.
Con tôi chỉ đọc truyện tranh, có nên cấm không?
Không nên cấm. Truyện tranh thường là cửa vào của việc đọc, không phải kẻ thù của nó. Điều quan trọng ở giai đoạn đầu là đứa trẻ tự nguyện mở sách và duy trì được thói quen. Anh chị có thể đặt thêm sách chữ trong tầm tay con và để con tự chuyển dần, thay vì lấy đi cuốn con đang thích.
Bao lâu thì con hình thành thói quen đọc?
Hãy tính bằng khoảng hai tháng, không phải ba tuần. Nghiên cứu của Phillippa Lally và cộng sự tại University College London (2009, n=96) cho thấy một hành vi cần trung bình 66 ngày lặp lại để trở nên tự động, dao động từ 18 đến 254 ngày tùy người và tùy độ khó. Con số "21 ngày" phổ biến trên mạng không có cơ sở nghiên cứu.
Đọc trên máy tính bảng có tương đương đọc sách giấy không?
Tùy loại văn bản. Phân tích tổng hợp của Delgado và cộng sự (2018) trên 54 nghiên cứu với hơn 171.000 người cho thấy giấy nhỉnh hơn màn hình khi đọc văn bản thông tin, giải thích; còn với truyện kể thì hai hình thức tương đương. Nên ưu tiên sách giấy khi con đọc để hiểu và nhớ, và không cần lo lắng khi con đọc truyện trên thiết bị.
Trẻ mầm non chưa biết chữ thì tham gia giờ đọc kiểu gì?
Trẻ lật sách tranh và "đọc" bằng cách kể lại theo hình, hoặc nghe cô đọc rồi kể lại mình vừa nghe chuyện gì. Việc kể lại chính là bước Recall trong nhịp Plan – Do – Recall (Lên kế hoạch – Thực hiện – Kể lại) của lứa tuổi mầm non. Mục tiêu ở tuổi này không phải hiểu nội dung, mà là thấy sách gắn với cảm giác dễ chịu.
Thứ chúng ta để lại cho con không nằm trong bài kiểm tra nào
Tôi không nghĩ mười lăm phút mỗi ngày sẽ đổi được điểm số của con trong học kỳ này. Nói vậy là nói quá.
Nhưng tôi tin vào cộng dồn. Mười lăm phút một ngày là gần chín mươi giờ một năm học. Chín mươi giờ một đứa trẻ ngồi yên với một câu chuyện, không bị chấm điểm, không bị so sánh với ai. Trong chín mươi giờ đó nó học được một thứ mà không tiết học nào dạy trực tiếp: rằng nó có thể ở một mình với suy nghĩ của chính nó mà không cần màn hình nào lấp vào.
Chúng ta hay lo con thua bạn ở một kỳ thi. Tôi lo hơn chuyện khác: một thế hệ lớn lên mà chưa từng đọc hết một cuốn sách vì tự nó muốn. Vì khi kỹ năng cụ thể hết hạn nhanh như hiện nay, thứ còn lại là khả năng tự mở một cuốn sách khó và đọc tiếp.
Ba tuần nữa con có thể quên bài học hôm nay. Thói quen đọc thì đi theo con đến năm bốn mươi tuổi.
Anh chị có thể bắt đầu ngay tối nay — mười phút, cả nhà cùng đọc. Nếu cần một bộ khung để không bỏ cuộc sau ba ngày, trường có sẵn bộ thử thách 30 ngày đọc sách song ngữ Việt – Anh: bảng theo dõi, sticker cho con tự dán, nhật ký đọc và gợi ý sách mỗi tuần, tải miễn phí. Không có nó, phần lớn gia đình dừng ở tuần thứ hai — không phải vì lười, mà vì không có gì nhắc.
Nhận bộ thử thách 30 ngày đọc sách cùng con
Nguồn tham khảo
- OECD, PISA 2022 Results – Country Note: Viet Nam (2023): đọc hiểu 462 điểm, trung bình OECD 476.
- Cục Xuất bản, dẫn theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ TP.HCM (22/04/2019): bình quân một người Việt đọc khoảng 1 cuốn sách/năm ngoài sách giáo khoa.
- Anderson, R. C., Wilson, P. T., & Fielding, L. G. (1988). Growth in reading and how children spend their time outside of school. Reading Research Quarterly, 23(3), 285–303.
- Krashen, S. (2004). The Power of Reading: Insights from the Research (2nd ed.). Libraries Unlimited.
- National Reading Panel (2000). Teaching Children to Read. NICHD — phần rà soát 14 nghiên cứu về đọc độc lập trong lớp.
- Stanovich, K. E. (1986). Matthew effects in reading. Reading Research Quarterly, 21(4), 360–407.
- Delgado, P., Vargas, C., Ackerman, R., & Salmerón, L. (2018). Don't throw away your printed books: A meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review, 25, 23–38.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2009). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
- World Economic Forum (2015), New Vision for Education; World Economic Forum (2025), Future of Jobs Report.