Zalo OA
Ba việc: cho con đến xem trường trước, chuẩn bị đủ đồ dùng để con không phải hỏi xin, và tập trước một câu chia tay ngắn gọn. Ở tiểu học, cách cha mẹ rời đi ảnh hưởng nhiều hơn mọi lời động viên nói trước đó.
Có một cảnh tôi chứng kiến mỗi tháng Chín ở cổng trường, và nó gần như lặp lại y hệt.
Đứa trẻ khóc. Mẹ quay lại ôm. Đứa trẻ nín một chút rồi khóc to hơn. Mẹ lại quay lại. Sau năm bảy lần như vậy, cả hai mẹ con đều kiệt sức, và đứa trẻ bước vào lớp với kết luận rằng khóc thì mẹ sẽ quay lại — một kết luận sẽ được kiểm chứng lại vào sáng mai.
Tôi kể chuyện này không phải để trách ai. Người mẹ nào ở đó cũng làm đúng thứ trái tim bảo làm. Chỉ là trong tình huống cụ thể này, thứ trái tim bảo làm lại kéo dài đúng cái mình muốn rút ngắn.
Trước ngày đầu tiên nên làm ba việc gì?
Ba việc, làm trong một đến hai tuần trước, không cần làm sớm hơn.
- Cho con đến xem trường ít nhất một lần. Đi vòng quanh, chỉ cho con nhà vệ sinh ở đâu, lớp ở đâu, sân chơi chỗ nào. Ba thứ đó chiếm phần lớn nỗi lo trong đầu một đứa trẻ sáu tuổi, và chúng biến mất ngay khi con nhìn thấy tận mắt.
- Chuẩn bị đủ đồ dùng và đồng phục, cho con tự soạn cùng. Mục đích không phải gọn gàng. Là để ngày đầu con không phải hỏi xin ai cái gì — với một đứa trẻ mới, việc phải mở lời xin là việc khó nhất.
- Tập trước câu chia tay. Chọn một câu ngắn, một cử chỉ, rồi dùng đúng câu ấy mỗi sáng. Lý do ở mục tiếp theo.
Một việc nên tránh trong tuần này: đừng nói quá nhiều về ngày đầu tiên. Nhắc liên tục biến một ngày bình thường thành một sự kiện lớn, và trẻ con đọc được sự lo lắng của người lớn nhanh hơn ta tưởng.
Chia tay ở cổng trường thế nào cho đúng?
Ngắn, nhất quán, và nói trước là mình sẽ đi. Đừng lẻn đi, cũng đừng quay lại nhiều lần.
Cơ sở của lời khuyên này nằm ở cách trẻ nhỏ xây dựng cảm giác an toàn. Mary Ainsworth, giáo sư tâm lý học tại Đại học Virginia, qua các nghiên cứu kinh điển về gắn bó mẹ con, mô tả người chăm sóc như một "căn cứ an toàn": đứa trẻ dám rời ra khám phá thế giới khi nó tin rằng căn cứ ấy vẫn ở đó và sẽ quay lại. Cái quyết định không phải là người lớn ở lại bao lâu, mà là có thể đoán trước được hay không.
Hai kiểu chia tay phá đúng thứ đó:
- Lẻn đi khi con không để ý. Lần sau con sẽ bám chặt hơn, vì nó học được rằng mẹ có thể biến mất bất cứ lúc nào.
- Quay lại nhiều lần. Mỗi lần quay lại dạy con rằng khóc to hơn thì kết quả sẽ khác.
Cách dùng được: một câu cố định, một cái ôm, rồi đi thật. "Mẹ đi làm, mẹ đón con lúc tan học." Ngày nào cũng đúng câu ấy. Nghe khô khan, nhưng chính sự lặp lại làm nên cảm giác đoán trước được.
Và xin nhớ một điều để đỡ áy náy: rất nhiều đứa trẻ nín ngay sau khi cha mẹ khuất. Hãy hỏi cô giáo buổi chiều xem con ổn định lại sau bao lâu — câu trả lời thường làm cả nhà nhẹ hẳn.
Đón con về nên hỏi câu gì?
Hỏi cụ thể, đừng hỏi chung. Câu chung nhận về câu chung.
| Đừng hỏi | Hãy hỏi |
|---|---|
| Hôm nay đi học thế nào? | Con ngồi cạnh bạn nào? |
| Con có ngoan không? | Giờ ra chơi con chơi trò gì? |
| Cô có thương con không? | Cô dặn cả lớp làm gì trước khi về? |
| Con có vui không? | Có chuyện gì hôm nay làm con buồn cười không? |
Cột bên phải cho ra thông tin thật, vì con kể lại được. Cột bên trái cho ra "bình thường" — và "bình thường" thì không nói lên điều gì.
Một mẹo nhỏ: đừng hỏi ngay lúc vừa đón. Nhiều đứa trẻ cần nửa tiếng im lặng sau một ngày đầy thứ mới. Hỏi lúc ăn tối thường được nhiều hơn.
Con khóc mấy ngày thì là bình thường?
Vài ngày đến khoảng hai tuần là bình thường, và nó thường giảm dần chứ không dừng đột ngột.
Điều đáng nhìn không phải con có khóc hay không, mà là xu hướng: hôm nay khóc ngắn hơn hôm qua chưa, con có bắt đầu nhắc tên bạn nào chưa, buổi chiều về con có kể được chuyện gì không.
Mốc nên gặp giáo viên chủ nhiệm: sau hai đến ba tuần mà không có dấu hiệu cải thiện nào, hoặc khi xuất hiện biểu hiện thể chất — đau bụng, đau đầu vào buổi sáng nhưng hết khi ở nhà, mất ngủ, không chịu ăn.
Về việc cho con nghỉ ở nhà cho đỡ căng, xin nói rõ một điều. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ, trong hướng dẫn dành cho phụ huynh về hành vi né tránh trường học, nhấn mạnh rằng cho nghỉ thường củng cố nỗi sợ thay vì làm nó nhẹ đi — vì mỗi ngày nghỉ là một lần đứa trẻ học được rằng né tránh có tác dụng. Điều này không có nghĩa ép con đi bằng mọi giá; nó có nghĩa là nên có một kế hoạch quay lại thay vì một quyết định nghỉ dài.
Vì sao ngày đầu ở tiểu học quan trọng hơn ta tưởng?
Vì đây là quãng tuổi các năng lực nền của việc học đang hình thành nhanh nhất, và chúng cần một đứa trẻ đủ yên tâm mới phát triển được.
Trung tâm Nghiên cứu Trẻ em đang phát triển của Đại học Harvard xếp nhóm chức năng điều hành — khả năng tự tổ chức, nhớ việc cần làm, kìm được phản ứng tức thời — vào nhóm năng lực nền của việc học, và mô tả giai đoạn đầu tiểu học là quãng chúng phát triển mạnh. Cùng trung tâm này, khi tổng hợp bằng chứng về khả năng phục hồi, chỉ ra yếu tố chung của trẻ vượt qua được giai đoạn khó là có ít nhất một mối quan hệ ổn định, tận tâm với một người lớn.
Ghép hai điều đó lại: việc con có một cô giáo thật sự để ý đến con trong tháng đầu quan trọng hơn cơ sở vật chất của trường, và quan trọng hơn cả việc con biết đọc trước hay chưa.
Việt Anh đón học sinh lớp 1 như thế nào?
Bằng hai việc rất đời thường, lặp lại mỗi ngày.
Trước khai giảng, trường tổ chức buổi làm quen để con đến xem lớp, đi thử một vòng, gặp cô. Đúng việc số 1 trong bài này — và lý do trường làm là vì nó xoá được phần lớn nỗi lo cụ thể của một đứa trẻ sáu tuổi.
Vào năm học, mỗi ngày lớp bắt đầu bằng Morning Meeting: một vòng ngắn để từng em nói một câu. Việc này tạo ra hai thứ cùng lúc — con có chỗ để lên tiếng ngay từ sáng, và cô giáo nhìn mặt, nghe giọng từng em mỗi ngày, nên một em khác thường ba ngày liền là thấy ngay chứ không đợi đến bài kiểm tra.
Học sinh cũng được giao trách nhiệm nhỏ trong lớp ngay từ lớp 1 — trực nhật, phát đồ dùng, giữ giờ. Nghe vụn vặt, nhưng đó chính là chỗ chức năng điều hành được luyện hằng ngày, và là chỗ một đứa trẻ mới thấy mình có việc, có chỗ.
Hai cơ sở TP.HCM — Gò Vấp và Bình Tân — chạy chung nhịp này.
Tôi kể ra để anh chị có câu mang đi hỏi bất kỳ trường tiểu học nào: buổi sáng, ai là người nhìn mặt từng đứa trẻ một lượt?
Đọc thêm
- 7 câu hỏi nên hỏi khi chọn trường tiểu học cho con — bộ câu hỏi mang theo khi còn đang chọn trường.
- Mẹo giúp trẻ hòa nhập nhanh khi vào lớp Một — giai đoạn ngay sau ngày đầu tiên.
- Dấu hiệu con không hợp trường hiện tại — nếu sau vài tuần các dấu hiệu vẫn còn.
Nguồn tham khảo
- Ainsworth, M. D. S., Đại học Virginia — nghiên cứu kinh điển về gắn bó; khái niệm người chăm sóc như một "căn cứ an toàn" để trẻ dám rời ra khám phá.
- American Academy of Pediatrics — School Avoidance: Tips for Concerned Parents — cho nghỉ học thường củng cố nỗi sợ thay vì làm nó giảm. Truy cập 27/09/2026.
- Center on the Developing Child, Đại học Harvard — A Guide to Executive Function — chức năng điều hành là nhóm năng lực nền của việc học. Truy cập 27/09/2026.
- Center on the Developing Child, Đại học Harvard — Resilience — truy cập 27/09/2026.
Câu hỏi thường gặp
Con khóc trong ngày đầu tiên có bình thường không?
Rất bình thường, và nhiều trẻ nín khá nhanh sau khi cha mẹ khuất. Điều đáng nhìn không phải con có khóc hay không mà là xu hướng qua từng ngày: hôm nay khóc ngắn hơn hôm qua chưa. Hãy hỏi cô giáo xem con ổn định lại sau bao lâu — câu trả lời thường làm cả nhà nhẹ hẳn.
Cha mẹ có nên ở lại trường trong ngày đầu tiên không?
Tuỳ quy định từng trường, nhưng nếu được thì nên chia tay ngắn rồi rời đi thật. Ở lại lâu hoặc quay lại nhiều lần thường kéo dài đúng cái mình muốn rút ngắn, vì con học được rằng khóc to hơn thì kết quả sẽ khác. Một câu chia tay cố định, dùng lặp mỗi sáng, hiệu quả hơn nhiều.
Nên chuẩn bị tâm lý cho con từ bao lâu trước?
Khoảng một đến hai tuần là vừa. Sớm hơn thì con quên, mà nhắc quá nhiều lại biến một ngày bình thường thành sự kiện lớn và làm con lo thêm. Thứ hiệu quả nhất trong quãng này không phải lời động viên, mà là cho con đến xem trường một lần bằng mắt thật.
Có nên cho con mang theo một món đồ quen thuộc không?
Nên, nếu trường cho phép và nếu đó là món nhỏ, kín đáo — một cái móc khoá, một chiếc khăn tay. Vật quen thuộc hoạt động như một mẩu của nhà mang theo, giúp con tự trấn an mà không cần người lớn. Tránh đồ chơi lớn hoặc đồ dễ làm con bị chú ý theo hướng không mong muốn.
Khi nào thì nên gặp giáo viên chủ nhiệm?
Sau hai đến ba tuần mà con vẫn thường xuyên khóc và không có dấu hiệu cải thiện nào, hoặc bất cứ lúc nào xuất hiện biểu hiện thể chất như đau bụng, đau đầu buổi sáng nhưng hết khi ở nhà. Đừng đợi đến họp phụ huynh — một tin nhắn ngắn cho cô vào tuần thứ hai là đủ và rất nên.
Con không chịu kể gì về ngày ở trường thì làm sao?
Đổi câu hỏi trước khi kết luận. Câu chung như "hôm nay thế nào" gần như luôn nhận về "bình thường"; câu cụ thể như "con ngồi cạnh bạn nào" thì con kể được. Cũng nên đổi thời điểm: nhiều trẻ cần nửa tiếng im lặng sau khi tan học, và kể nhiều hơn hẳn vào lúc ăn tối.
Thứ đứa trẻ thật sự mang về nhà
Quay lại cảnh ở cổng trường.
Điều tôi học được sau nhiều năm nhìn cảnh ấy là: đứa trẻ không mang về nhà nội dung buổi học đầu tiên. Nó mang về cảm giác về cách mọi chuyện đã diễn ra — mẹ có bình tĩnh không, có ai chỉ cho mình chỗ ngồi không, giờ ra chơi mình có đứng một mình không.
Những thứ đó người lớn chuẩn bị được, và chuẩn bị khá rẻ: một buổi đến xem trường, một câu chia tay tập trước, và một câu hỏi cụ thể lúc đón con về.
Còn chuyện con biết đọc chưa, viết đẹp chưa — trước sau gì cũng đến. Cái khó lấy lại là niềm tin rằng đi học là một việc ổn.
Đặt lịch tham quan Trường Việt Anh và cho con đi cùng — để ngày đầu tiên không phải lần đầu con nhìn thấy ngôi trường ấy. Không đến trước thì mọi chuẩn bị ở nhà vẫn là chuẩn bị cho một nơi con chưa hình dung được.
Nguyễn Mạnh Dương — Nhà sáng lập & Chủ tịch hệ thống giáo dục K-12 Việt Anh (từ 2011). 15 năm thiết kế môi trường học tập chủ động cho trẻ 0–18 tuổi.
Cập nhật lần cuối: 27/09/2026