Zalo OA
Năm 2026, hơn 18.000 học sinh TPHCM tốt nghiệp lớp 9 nhưng không đăng ký thi vào lớp 10 công lập. Các em đi đâu, và vì sao con đường của các em xứng đáng được tôn trọng?
Tuần này, hơn 151.000 đứa trẻ ở TPHCM đang chờ một con số. Cả thành phố nín thở vì điểm thi lớp 10.
Còn tôi thì nghĩ về 18.000 đứa không đi thi — nhóm học sinh mà gần như không ai nhắc tới trong mùa này.
18.000 Đứa Trẻ Chọn Một Con Đường Khác
Năm nay thành phố có 169.602 em tốt nghiệp lớp 9. Nhưng chỉ 151.269 em đăng ký thi vào lớp 10 công lập. Hơn 18.000 em còn lại — không thi.
Con số đó không phải là 18.000 thất bại. Đó là 18.000 quyết định. Mỗi em một con đường: học nghề, trường tư thục, giáo dục thường xuyên, du học, hoặc đơn giản là gia đình đã ngồi lại với nhau và quyết định rằng cuộc đua vào công lập không phải con đường phù hợp nhất cho con mình.
Không có bài báo nào viết về các em. Không ai hỏi các em "chờ điểm có hồi hộp không". Trong khi cả thành phố căng thẳng vì một kỳ thi, thì các em đã ở một nơi khác — bình thản hơn, vì câu trả lời cho tương lai của mình đã được tìm ra theo cách riêng.
📌 "Không thi" không đồng nghĩa với "kém"
Nhiều phụ huynh mặc định rằng không thi công lập là thua thiệt. Nhưng thực tế, với một số em, đây là lựa chọn tỉnh táo và phù hợp nhất — dựa trên sức học, đam mê và định hướng nghề nghiệp sớm, thay vì chạy theo một cuộc đua chung không dành cho mình.
Vì Sao Nhiều Em "Không Đi Thi" Trưởng Thành Sớm Hơn?
Tôi làm giáo dục 15 năm, gặp khá nhiều đứa trẻ thuộc nhóm "không đi thi" này. Và tôi nhận ra một điều ngược đời: nhiều em trưởng thành sớm hơn bạn bè cùng tuổi.
Vì sao? Vì các em phải trả lời câu hỏi "mình muốn gì" sớm hơn người khác ba năm. Ở tuổi 15, trong khi bạn bè được phát sẵn một con đường — học hết cấp 3 rồi tính tiếp — thì các em phải tự vẽ đường của mình ngay lúc đó.
Vẽ đường bao giờ cũng khó hơn đi đường. Nhưng có một điều thú vị: người tự vẽ đường thì hiếm khi hỏi "rồi mình đi đâu tiếp" — vì câu hỏi đó họ đã buộc phải trả lời từ năm 15 tuổi. Trong khi nhiều bạn đi theo con đường có sẵn, đến tuổi 22 mới giật mình không biết mình thực sự muốn gì.
Quan điểm của Nguyễn Mạnh Dương: Tôi không nói không thi thì tốt hơn đi thi. Tôi nói: con đường nào cũng xứng đáng được gọi là một con đường — chứ không phải "phương án dự phòng của thất bại".
Các Hướng Đi Ngoài Lớp 10 Công Lập
Nếu con bạn (hoặc một đứa trẻ bạn quen) nằm trong nhóm không thi hoặc không đậu công lập, đây là những con đường thực tế — mỗi con đường đều có thể dẫn tới một tương lai vững vàng:
Điểm chung của tất cả các hướng này: không hướng nào là ngõ cụt. Một em học nghề vẫn có thể liên thông lên đại học. Một em học GDTX vẫn thi tốt nghiệp và vào đại học bình thường. Cánh cửa luôn nhiều hơn ta tưởng trong lúc lo lắng.
Đổi Một Câu Hỏi, Đứa Trẻ Đổi Cả Tư Thế Đứng
Tuần này, nếu bạn gặp một đứa trẻ không đi thi lớp 10 — hoặc một em vừa biết mình không đậu — đừng hỏi "sao con không thi" hay "sao con lại trượt".
Hãy hỏi: "Con đang định đi hướng nào?"
Sự khác biệt giữa hai câu hỏi này rất lớn. Câu đầu đặt đứa trẻ vào thế phải biện minh cho một "thất bại". Câu sau đặt đứa trẻ vào thế của một người đang chủ động chọn lựa tương lai. Cùng một đứa trẻ, nhưng đổi câu hỏi là đổi cả tư thế đứng của nó trước cuộc đời.
Vì điều quyết định tương lai một đứa trẻ chưa bao giờ là nó có mặt trong phòng thi nào. Mà là nó có được phép tin rằng lựa chọn của mình có giá trị hay không.
Câu Hỏi Thường Gặp
Không thi lớp 10 công lập thì con có những lựa chọn nào?
Con vẫn còn nhiều con đường: trường tư thục, giáo dục thường xuyên (GDTX), trường nghề/trung cấp, hoặc các chương trình song ngữ/quốc tế. Mỗi hướng có lộ trình riêng để con vẫn học lên cao nếu muốn — kể cả liên thông lên cao đẳng, đại học.
Cho con học nghề sớm có thiệt thòi không?
Không. Phân luồng sớm giúp con tập trung vào thế mạnh của mình. Nhiều em học nghề vẫn liên thông lên cao đẳng, đại học sau này, lại có lợi thế ra trường sớm và có kỹ năng nghề cụ thể — điều mà thị trường lao động đang rất cần.
Học giáo dục thường xuyên (GDTX) có thi đại học được không?
Được. Học sinh GDTX vẫn dự thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học như học sinh phổ thông. Tấm bằng tốt nghiệp THPT của hệ GDTX có giá trị tương đương, không phân biệt khi xét tuyển đại học.
Làm sao biết con phù hợp với hướng đi nào?
Quan sát điều con say mê, sức học thực tế và mong muốn của con — rồi cùng con quyết định bằng thông tin, không bằng kỳ vọng của người lớn. Một cuộc trò chuyện thẳng thắn, không phán xét, thường cho câu trả lời rõ hơn mọi bài trắc nghiệm hướng nghiệp.
Con không đậu công lập, cha mẹ nên nói gì với con?
Trước hết, đừng hỏi điểm và đừng trách. Hãy gọi tên cảm xúc của con ("mẹ biết con đang buồn"), cho con thời gian, rồi cùng con nhìn về phía trước bằng câu hỏi "con muốn đi hướng nào". Cách cha mẹ phản ứng trong những ngày này ảnh hưởng đến con nhiều hơn cả kết quả thi.
Kết luận
Mỗi con đường đều xứng đáng được gọi là một con đường. 18.000 đứa trẻ không đi thi năm nay không phải 18.000 câu chuyện buồn — đó là 18.000 hành trình riêng, nhiều trong số đó sẽ đi xa và vững vàng theo cách mà một kỳ thi không bao giờ đo được.
Việc của cha mẹ không phải ép con vào một cánh cửa, mà là giúp con tin rằng cánh cửa con chọn cũng dẫn tới một tương lai tử tế — và đồng hành cùng con trên con đường đó.