Zalo OA
Ba thứ: một người cụ thể đi cùng con, hiểu được cách trường vận hành trước khi vào lớp, và ít nhất một trải nghiệm dễ chịu trong ngày. Thiếu cả ba thì ngày đầu thành một ngày sống sót, và ấn tượng ấy kéo dài nhiều tuần sau đó.
Có một câu hỏi tôi hay hỏi học sinh mới vào cuối ngày đầu tiên. Không phải "hôm nay con học gì". Là: "Giờ ra chơi con đứng với ai?"
Câu trả lời cho tôi biết gần như mọi thứ cần biết. Bài vở thì tuần sau bắt kịp được. Còn việc một đứa trẻ mười một tuổi đứng một mình giữa sân trường trong hai mươi phút ra chơi — đó là thứ nó mang về nhà, và là thứ quyết định nó nghĩ gì về ngôi trường này.
Bài này viết cho cả hai phía: trường nên làm gì trong hai mươi tư giờ ấy, và gia đình nên làm gì trước và sau đó.
Vì sao ngày đầu tiên lại quan trọng đến vậy?
Vì ở tuổi THCS, cảm giác thuộc về nhóm chi phối gần như mọi thứ khác, kể cả việc học.
Maurice Galton, giáo sư tại Đại học Cambridge, là người nghiên cứu sâu nhất về giai đoạn chuyển từ tiểu học lên trung học. Phát hiện được nhắc lại nhiều nhất trong dòng nghiên cứu của ông là: sau khi chuyển cấp, một tỷ lệ đáng kể học sinh chững lại hoặc đi lùi trong năm đầu — và nguyên nhân thường nằm ở phía xã hội và cảm xúc nhiều hơn phía học thuật. Nói cách khác, các em không hụt vì bài khó lên; các em hụt vì phải xây lại từ đầu toàn bộ mạng lưới quan hệ và thói quen.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong báo cáo PISA 2018, cũng đo riêng "cảm giác thuộc về trường học" như một chỉ số độc lập, và ghi nhận nó liên hệ với cả kết quả học tập lẫn sức khoẻ tinh thần của học sinh. Đây là lý do tôi cho rằng hai mươi tư giờ đầu không phải chuyện nghi lễ — nó là phần đầu tiên của việc xây lại mạng lưới ấy.
Trường nên làm gì trong ngày đầu tiên?
Ba việc này không tốn kém, nhưng phải có người chịu trách nhiệm cụ thể, nếu không sẽ trôi.
- Giao một bạn cùng lớp đi kèm, có tên. Không phải "các con giúp đỡ bạn mới nhé" — mà là một em cụ thể, được dặn trước, có nhiệm vụ rõ: chỉ chỗ nhà vệ sinh, dẫn đi căng tin, ngồi cùng giờ ra chơi trong tuần đầu.
- Giáo viên chủ nhiệm giới thiệu con với cả lớp, ngắn và tự nhiên. Bỏ qua bước này thì con trở thành "người lạ ngồi ở bàn cuối" trong vài ngày, và chính các bạn cũng không biết nên bắt chuyện thế nào.
- Cho con biết cách trường vận hành TRƯỚC khi tiết đầu bắt đầu. Lịch học ở đâu, đổi phòng thế nào, ra chơi bao lâu, ăn trưa ở đâu, có chuyện thì tìm ai. Với học sinh lớp 6, đây là thay đổi lớn nhất so với tiểu học: từ một cô dạy hầu hết các môn sang bảy tám thầy cô và một thời khoá biểu phải tự quản.
Gia đình nên làm gì, và nên tránh điều gì?
| Thời điểm | Nên làm |
|---|---|
| Tối hôm trước | Cùng con xem thời khoá biểu, soạn cặp theo đúng tiết, ngủ sớm. Nói chuyện bằng chi tiết cụ thể chứ đừng trấn an chung chung |
| Trong ngày | Đừng nhắn tin hỏi thăm giữa giờ. Mỗi tin nhắn kéo con ra khỏi chỗ con đang cố hoà vào |
| Sau khi đón | Hỏi câu cụ thể: con ngồi cạnh ai, giờ ra chơi làm gì, thầy cô nào con nhớ tên |
| Vài ngày sau | Hỏi lại đúng những câu đó. Câu trả lời đổi dần theo hướng nào mới là thứ đáng nhìn |
Dòng thứ hai là dòng tôi muốn nhấn. Tôi hiểu vì sao cha mẹ nhắn — lo thì nhắn. Nhưng một đứa trẻ vừa nhận tin nhắn của mẹ giữa giờ ra chơi là một đứa trẻ vừa bị kéo về phía gia đình đúng lúc nó cần quay về phía các bạn.
Dấu hiệu nào cho thấy ngày đầu không suôn sẻ?
Ba dấu hiệu, và không cái nào liên quan đến bài vở.
- Con im bất thường khi về nhà, trong khi bình thường con hay kể.
- Con không kể được chi tiết nào cụ thể — không nhớ tên bạn nào, không nhớ ngồi cạnh ai. Đây thường có nghĩa là con đã dành cả ngày để tự giữ mình chứ không để ý xung quanh.
- Con lo rõ rệt về ngày mai, hỏi đi hỏi lại về những việc nhỏ.
Một ngày như vậy chưa nói lên điều gì lớn — ngày đầu khó là chuyện bình thường. Nhưng nếu ba ngày liền vẫn thế, đó là lúc nhắn cho giáo viên chủ nhiệm một tin, hỏi đúng một câu: giờ ra chơi cháu đứng với ai ạ?
Bao lâu thì con thật sự hoà nhập?
Thường bốn đến sáu tuần cho mức hoà nhập cơ bản, và trọn một học kỳ để có nhóm bạn thật sự.
Điều đáng nói là phần quyết định không nằm ở con. Trung tâm Nghiên cứu Trẻ em đang phát triển của Đại học Harvard, khi tổng hợp bằng chứng về khả năng phục hồi ở trẻ, chỉ ra rằng yếu tố chung của những đứa trẻ vượt qua được giai đoạn khó là có ít nhất một mối quan hệ ổn định, tận tâm với một người lớn. Trong bối cảnh này, người lớn đó là giáo viên chủ nhiệm — nên câu hỏi quan trọng nhất gia đình nên đặt cho trường không phải "lớp có bao nhiêu bạn giỏi", mà là ai sẽ để ý đến con tôi trong tháng đầu.
Việt Anh đón học sinh mới như thế nào?
Bằng một quy trình có tên, không phải bằng thiện chí.
Trước năm học, trường có buổi làm quen để con đến xem lớp, đi thử một vòng, biết trước nhà vệ sinh ở đâu và căng tin ở đâu. Nghe nhỏ, nhưng nó xoá đúng những lo lắng chiếm chỗ nhiều nhất trong đầu một đứa trẻ ngày đầu tiên.
Vào năm học, hệ thống Hoa Tiêu Junior giao học sinh lớp trên đón và đi cùng bạn mới trong những tuần đầu — có tên người, không phải lời dặn chung. Các buổi Class Meeting định kỳ là chỗ giáo viên chủ nhiệm nhìn ra sớm em nào đang đứng ngoài, vì trong một vòng sinh hoạt lớp thì ai im ba lần liền là thấy ngay.
Riêng lớp 6, cả khối bắt đầu bằng Học kỳ Foundation khoảng sáu tuần — dạy cách học, cách lập kế hoạch, cách làm việc nhóm trước khi vào nặng môn. Điểm hay của cách này với học sinh mới: cả lớp đều đang bắt đầu lại, nên không em nào là người duy nhất chưa biết gì.
Hai cơ sở TP.HCM — Gò Vấp và Bình Tân — chạy chung nhịp này.
Tôi kể ra để anh chị có câu hỏi mang đi hỏi bất kỳ trường nào: ai đón con ngày đầu, tên gì, và trong bao lâu? Trường trả lời được bằng tên một cơ chế là trường đã làm việc này nhiều lần.
Đọc thêm
- 3 điều con cần có trước khi vào lớp 6 — chuẩn bị trong hè, trước cả ngày đầu tiên.
- Có thật 21 ngày đầu lớp 6 quyết định cả 4 năm THCS? — vì sao nên tính bằng học kỳ thay vì bằng tuần.
- Dấu hiệu con không hợp trường hiện tại — nếu sau vài tuần các dấu hiệu vẫn còn.
Nguồn tham khảo
- Galton, M., Đại học Cambridge — dòng nghiên cứu về chuyển tiếp từ tiểu học lên trung học; ghi nhận hiện tượng chững lại trong năm đầu sau chuyển cấp, nguyên nhân nghiêng về yếu tố xã hội và cảm xúc.
- OECD — PISA 2018 Results — đo "cảm giác thuộc về trường học" như một chỉ số độc lập, liên hệ với kết quả học tập và sức khoẻ tinh thần. Truy cập 27/09/2026.
- Center on the Developing Child, Đại học Harvard — Resilience — yếu tố chung của trẻ vượt qua nghịch cảnh là ít nhất một mối quan hệ ổn định với người lớn. Truy cập 27/09/2026.
Câu hỏi thường gặp
Con nhút nhát thì cần chuẩn bị gì thêm?
Nói trước với giáo viên chủ nhiệm, càng cụ thể càng tốt: con ngại chỗ đông, con khó bắt chuyện trước, con thường im khi bị gọi bất ngờ. Một giáo viên biết trước sẽ ghép con với bạn phù hợp và tránh gọi con lên bảng trong ngày đầu. Đây là việc mất năm phút nhắn tin và thay đổi cả tuần đầu của con.
Bao lâu thì con thực sự hoà nhập được?
Bốn đến sáu tuần cho mức cơ bản — con biết lớp chạy thế nào, có người để đi cùng giờ ra chơi. Có nhóm bạn thật sự thì thường cần trọn một học kỳ. Ngày đầu tiên chỉ là bước mở, nên đừng đọc quá nhiều vào nó, dù tốt hay xấu.
Có nên đi cùng con vào ngày đầu tiên không?
Tuỳ quy trình từng trường, nhưng ở bậc THCS phần lớn trường có cách tiếp đón riêng và con nên tự bước vào lớp. Việc cha mẹ nán lại thường kéo dài sự lo lắng thay vì làm nó ngắn đi. Nếu lo, hãy hỏi trường ai là người đón con ở cổng thay vì tự đứng đó.
Con về kể ngày đầu rất tệ thì nên làm gì?
Nghe hết trước khi trấn an, và đừng vội kết luận về ngôi trường. Hỏi bằng chi tiết: chuyện gì xảy ra, lúc nào, có ai ở đó. Phần lớn "ngày đầu tệ" hoá ra là một hai tình huống cụ thể xử lý được. Nếu sau ba ngày vẫn vậy thì nhắn cho giáo viên chủ nhiệm.
Có nên nhắn tin hỏi thăm con giữa giờ học không?
Tốt nhất là không. Mỗi tin nhắn kéo con ra khỏi đúng chỗ con đang cố hoà vào, và nhắc con rằng mình đang ở một nơi cần được hỏi thăm. Nếu thật sự lo, hãy thống nhất trước với con một mốc — ví dụ con nhắn một tin sau giờ ăn trưa — thay vì nhắn liên tục.
Học sinh chuyển trường giữa năm có khó hơn nhập học đầu năm không?
Khó hơn, vì các nhóm bạn đã hình thành và lớp đã có nếp. Bù lại, học sinh đến giữa năm thường được chú ý hơn nên dễ được kèm sát. Điều cần hỏi trường trong trường hợp này là ai đi cùng con trong tuần đầu và trường làm gì để lớp chủ động mở ra với bạn mới.
Thứ đáng hỏi vào cuối ngày đầu tiên
Quay lại câu hỏi tôi mở đầu: giờ ra chơi con đứng với ai?
Tôi hỏi câu đó vì nó là câu duy nhất một đứa trẻ mười một tuổi trả lời thật lòng mà không cần cân nhắc. Hỏi "hôm nay thế nào" thì nhận về "bình thường". Hỏi "giờ ra chơi đứng với ai" thì hoặc có một cái tên, hoặc không có — và cả hai đều là thông tin.
Hai mươi tư giờ đầu không dạy con được kiến thức gì đáng kể. Nó chỉ trả lời một câu hỏi duy nhất trong đầu đứa trẻ: đây có thể là chỗ của mình không? Câu trả lời ấy hình thành rất nhanh và sửa lại rất chậm — nên nó đáng được người lớn chuẩn bị tử tế.
Đặt lịch tham quan Trường Việt Anh và hỏi thẳng một câu: ai đón con tôi ngày đầu, tên gì, trong bao lâu. Không hỏi thì anh chị sẽ biết câu trả lời vào đúng chiều ngày khai giảng, lúc đã muộn.
Nguyễn Mạnh Dương — Nhà sáng lập & Chủ tịch hệ thống giáo dục K-12 Việt Anh (từ 2011). 15 năm thiết kế môi trường học tập chủ động cho trẻ 0–18 tuổi.
Cập nhật lần cuối: 27/09/2026