Zalo OA
Mỗi mùa tuyển sinh, có một câu hỏi khiến nhiều cha mẹ trằn trọc: con nên chọn ngành theo số điểm đang có, hay theo điều con thật sự yêu thích? Riêng chuyện chọn ngành sư phạm lại càng dễ gây tranh cãi — hễ một bạn điểm khá mà đăng ký sư phạm, kiểu gì cũng có người buông một câu: "Chắc không đủ điểm vào chỗ khác nên mới chọn."
Câu phán xét đó quen đến mức ít ai dừng lại để hỏi: rốt cuộc ta đang đánh giá điều gì? Không phải điểm số của con. Mà là động lực đằng sau lựa chọn ấy.
Và đó mới là câu hỏi đáng để cha mẹ cùng con ngồi lại — không phải "con được bao nhiêu điểm", mà "con đã biết vì sao mình muốn đi con đường này chưa". Bài viết này không bàn chuyện điểm cao thấp, mà bàn cách giúp con chọn nghề từ đam mê và tố chất thật.
Chọn Ngành Sư Phạm: Vấn Đề Không Nằm Ở Điểm Số
Vài năm gần đây, điểm chuẩn ngành sư phạm ở nhiều trường biến động mạnh — có ngành vọt lên rất cao, có ngành lại thấp bất ngờ. Mỗi lần như vậy, mạng xã hội lại chia phe tranh luận về chuyện "điểm này có xứng với nghề kia không". (Nếu cha mẹ quan tâm riêng tới chuyện điểm sàn, điểm chuẩn năm nay, có thể đọc thêm bài điểm sàn sư phạm 2026 và chuyện chọn nghề.)
Nhưng điểm số, dù cao hay thấp, cũng chỉ nói lên một điều: năng lực học thuật của con tại một thời điểm. Nó không cho biết con có yêu việc dạy học không, có đủ kiên nhẫn với trẻ nhỏ không, có sẵn lòng thức khuya soạn một bài giảng chỉ vì muốn tiết học ngày mai hay hơn không.
Vấn đề nằm ở chỗ: từ bên ngoài, không ai phân biệt được hai bạn cùng 26 điểm — một bạn chọn sư phạm vì mê nghề, một bạn chọn vì "đành vậy". Và đáng lo hơn, đôi khi chính con cũng chưa phân biệt được, vì con chưa từng được dạy cách nhìn vào bên trong mình.
Có một bạn trẻ thức đêm chuẩn bị bài giảng vì thích, và có một bạn bỏ nghề sau hai năm vì chưa bao giờ thật sự muốn đứng trên bục. Cả hai có thể cùng một điểm thi. Thứ tạo nên khác biệt không phải con số — mà là lý do bên trong.
Đam Mê Thôi Chưa Đủ — Con Cần Cả Grit
Có một hiểu lầm phổ biến: cứ chọn đúng đam mê là sẽ đi được đường dài. Thực tế, đam mê chỉ là điểm khởi đầu. Thứ giữ con lại với một nghề qua những năm tháng khó khăn là grit — sự bền bỉ.
Khái niệm này được nhà tâm lý học Angela Duckworth (Đại học Pennsylvania) nghiên cứu và phổ biến trong cuốn sách cùng tên. Bà định nghĩa grit là sự kết hợp giữa đam mê và kiên trì hướng tới một mục tiêu dài hạn. Trong nhiều nghiên cứu của bà, grit dự báo khả năng theo đuổi đến cùng tốt hơn cả chỉ số thông minh hay điểm thi.
Điều đáng nói: grit không phải thứ trẻ sinh ra đã có. Nó được bồi đắp qua quá trình con được thử, được thất bại trong an toàn, được nhìn lại — và dần nhận ra điều gì khiến mình sẵn sàng cố gắng ngay cả khi mệt.
Đây cũng là lý do một bạn trẻ chọn sư phạm từ đam mê thật sẽ khác với bạn chọn vì hết đường. Khi vào nghề, gặp lớp học đông, phụ huynh khó tính, đồng lương khởi điểm còn khiêm tốn — bạn có grit sẽ tìm cách vượt qua; bạn chỉ chọn cho có thường buông tay sau vài năm. Nên câu hỏi thật không phải "con được mấy điểm", mà "con có đủ bền bỉ để đi với lựa chọn này không".
Đam Mê Được Khám Phá Sớm, Không Phải Ngồi Chờ Đến Lớp 12
Nhiều cha mẹ nghĩ hướng nghiệp là việc của năm lớp 12. Thực ra đến lớp 12 thì đã muộn để khám phá — lúc đó chỉ còn đủ thời gian để quyết định.
Việc con nhận ra mình thích gì, có thiên hướng gì, sẵn sàng bền bỉ với điều gì — cần thời gian thử nghiệm và điều chỉnh. Không gì trong số đó xây được trong vài tháng ôn thi. Nó lớn dần qua những trải nghiệm từ bậc THCS, thậm chí sớm hơn.
Vậy đam mê được khám phá bằng cách nào? Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều gia đình, chúng tôi thấy vài dấu hiệu đáng tin hơn cả các bài trắc nghiệm hướng nghiệp làm một lần:
- Những lúc con quên cả thời gian. Khi con làm việc gì đó mà không để ý đồng hồ — vẽ, kể chuyện, sửa đồ, hay giảng lại bài cho bạn — đó thường là manh mối thật về thiên hướng.
- Việc con tự nguyện làm dù không ai bắt. Một bạn hay giải thích bài cho bạn cùng lớp, thích đứng ra tổ chức nhóm, có thể đang bộc lộ tố chất của người làm giáo dục mà chính em chưa gọi tên được.
- Cách con phản ứng khi thất bại. Con bỏ cuộc ngay, hay loay hoay tìm cách khác? Điều con kiên trì dù khó thường gần với đam mê thật hơn điều con chỉ thích lúc còn dễ.
Đây là lý do môi trường học nên cho con nhiều cơ hội trải nghiệm thật — dự án cộng đồng, làm việc nhóm, vai trò dẫn dắt — càng sớm càng tốt. Không phải để con giỏi thêm một kỹ năng, mà để con có đủ "dữ liệu về bản thân" trước khi phải chọn.
Ở Việt Anh, một hệ thống liên cấp gắn bó với học sinh suốt hành trình từ mầm non đến THPT, chúng tôi đưa việc này thành nếp học đường ngay từ bậc THCS: học qua dự án, hoạt động cộng đồng, và những giờ để con nhìn lại giá trị của chính mình. Mục tiêu không phải chọn ngành thay con, mà giúp con đủ hiểu bản thân để tự chọn — và chọn được điều chân thật.
Ba Mẹ Có Thể Làm Gì Ngay Bây Giờ
Không phải chỉ dẫn, chỉ là vài điều nhỏ cha mẹ có thể bắt đầu ngay, không cần chờ đến mùa nguyện vọng:
- Hỏi, đừng vội phán. Khi con nói muốn chọn một ngành bị cho là "ít danh giá", thay vì gạt đi, hãy hỏi thêm: Con thích điều gì ở ngành đó? Con hình dung mình làm gì sau 5 năm? Câu trả lời nói lên nhiều hơn điểm thi.
- Tạo cơ hội để con thử. Tình nguyện, câu lạc bộ, một công việc thực tế ngắn hạn — càng nhiều trải nghiệm, con càng dễ tự tìm ra câu trả lời, thay vì để cha mẹ tìm hộ.
- Chấp nhận câu "con chưa biết". Chưa chắc chắn là điểm khởi đầu tốt, vì ít nhất con đang thành thật. Điều con cần lúc này là thời gian và trải nghiệm, không phải một quyết định vội vàng.
Và một lời nhắc nhẹ: nếu con chọn sư phạm — hay bất kỳ ngành nào — vì con thật sự muốn, đừng để mức lương khởi điểm của một nghề làm cha mẹ hoang mang. Nhu cầu giáo viên giỏi, nhất là giáo viên tiếng Anh, STEM và giáo dục sớm, đang tăng ở Việt Nam. Người giỏi và bền bỉ trong nghề nào cũng có chỗ đứng.
Câu Hỏi Thường Gặp
Con đạt 26–27 điểm, có nên chọn ngành sư phạm không?
Điểm không phải tiêu chí duy nhất. Câu hỏi quan trọng hơn: con có hiểu vì sao mình muốn vào sư phạm, và có hình dung được mình sẽ làm gì sau khi ra trường không? Nếu có, thì 26 hay 29 điểm đều là lựa chọn chân thật. Nếu không, ngay cả điểm cao vào một ngành danh giá cũng có thể dẫn tới bế tắc sau vài năm.
Nên bắt đầu hướng nghiệp cho con từ khi nào?
Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ bậc THCS. Những học sinh có định hướng rõ khi vào lớp 12 thường là các em đã được trải nghiệm nhiều từ trước, chứ không phải nhờ một buổi tư vấn hướng nghiệp duy nhất. Khám phá đam mê cần thời gian thử và sai, không phải một lần quyết định gấp gáp.
Grit là gì và vì sao quan trọng hơn điểm số về lâu dài?
Grit là sự kết hợp giữa đam mê và bền bỉ — khả năng theo đuổi mục tiêu dài hạn ngay cả khi gặp khó. Theo nghiên cứu của nhà tâm lý học Angela Duckworth, grit dự báo thành công lâu dài tốt hơn chỉ số thông minh hay điểm thi. Nó được bồi đắp qua trải nghiệm thật, thất bại an toàn và sự phản tư, chứ không đến từ vài tháng ôn luyện.
Kết Luận
26 điểm vào sư phạm. 29 điểm vào sư phạm. Không con số nào tự nói lên đây là lựa chọn đúng hay sai. Điều duy nhất nói lên điều đó là: con có biết vì sao mình chọn không.
Một bạn trẻ biết rõ lý do của mình — dù điểm nào — sẽ bước vào giảng đường với sự khác biệt: em không cần ai thuyết phục để đi tiếp. Và đó là thứ không trường nào cho con được trong một tháng ôn thi. Nó được xây từ nhiều năm — từ những giờ thảo luận, những dự án đòi hỏi con dẫn dắt, những lần con vấp và tự đứng dậy, những câu hỏi được đặt đúng lúc.
Hành trình đó bắt đầu sớm hơn cha mẹ nghĩ, và đáng được đầu tư nghiêm túc không kém gì điểm số. Nếu cha mẹ muốn tìm hiểu thêm, có thể đọc các bài viết khác trong chuyên mục Giáo dục.